پدیده دانشگاه صنعتی نوشیروانی

رتبه بندی دانشگاه نوشیروانی

پدیده دانشگاه صنعتی نوشیروانی

در ربته ‌بندی ‌های امسال «دانشگاه صنعتی نوشیروانی» بابل بی ‌تردید دانشگاه اول ایران بود. در رده‌ بندی دانشگاه ‌های جهان موسسه‌ ی تایمز برای نخستین بار یک دانشگاه ایرانی در رده ۳۰۱ تا۳۵۰ جهانی قرار گرفت. این دانشگاه نه صنعتی شریف بود، نه تهران و نه سایر دانشگاه ‌های شناخته‌شده کشور، بلکه «دانشگاه صنعتی نوشیروانی» با بیش از ۱۵۰ رتبه فاصله با سایر دانشگاه ‌های ایران، توانست نخستین دانشگاه ایرانی باشد.
موفقیت نوشیروانی یک جرقه نبود، در همین سال سایر افتخارات را کسب کرده بود:

  • در رتبه بندی S.New در حوزه مهندسی، (رتبه ۳۰۹ جهان)
  • بر اساس رتبه‌ بندی «Clarivate Analytics» برپایه‌ی «پژوهشگران پراستناد جهان» (دانشگاه اول ایران که ۳ نفر از ۸ نفر پژوهشگر پر استناد کشور)
  • در رتبه‌ بندی موضوعی شانگهای در رشته مهندسی مکانیک (سوم ایران و ۱۵۰–۱۰۱ جهان) و مهندسی شیمی (پنجم ایران و ۳۰۰–۲۰۱ جهان)
  • در رتبه‌ بندی ISC (یکی از سه دانشگاه برتر با بیشترین استناد)
  • و نمونه‌ هایی از موفقیت این دانشگاه است.

نوشیروانی نام یک خیر و نیکوکار بابلی است؛ کسی که دانشکده فنی نوشیروانی دانشگاه مازندران را احداث کرد و از سال ۱۳۵۲ اقدام به جذب دانشجو کرد. دانشگاه نوشیروانی از سه تفاوت عمده با سایر دانشگاه‌ های ایران برخوردار است:
۱-این دانشگاه بر اساس وقف و کمک‌ های مردمی شکل گرفته است؛ نه با پول دولت. به همین دلیل از سرمایه اجتماعی بالا و حساسیت عمومی برخوردار است. نوشیروانی یک پدیده ‌ی خارج از زیست مردم نیست.
۲-به دلیل سرمایه اجتماعی و حساسیت عمومی، همچنان بخشی از درآمد خود را از طریق خیریه به دست می‌ آورد. توسعه‌ ی مجتمع ‌های این دانشگاه همچنان نیز بر پایه مشارکت عمومی و صندوق قرض ‌الحسنه (مانند حضرت ولی عصر (عج) بابل) انجام می ‌شود.
۳-دانشگاه نوشیروانی، در تاریخ خود رشد را از یک دانشکده فنی تا تبدیل به یک دانشگاه طی کرده است؛ فرآیند رشد یعنی بر اساس تقاضا رشد یافتن. اغلب دانشگاه ‌های دولتی رشدشان بر اساس عرضه‌ ی دولتی بوده است که هم‌ سطح تقاضای عمومی و علمی نبوده است.

رتبه بندی دانشگاه نوشیروانی
سنت هارواردی

سنت دانشگاهی در کشورهای توسعه‌یافته بیشتر مشابه با دانشگاه ‌هایی از نوع نوشیروانی است. به عنوان نمونه دانشگاه هاروراد (یکی از برترین دانشگاه‌های جهان) بر اساس اهدا مجموعه‌ای از خیرین در سال ۱۶۳۶ شکل گرفت. به دلیل آن‌ که «جان هاروارد» یکی از خیرین اصلی بود، دانشگاه به افتخار او به هاروارد نامگذاری شد. هاروارد نیز ابتدا کالج بود و در یک مسیر رشد طبیعی به دانشگاه هاروارد تبدیل شد. نکته دیگر آن که مروری بر درآمدهای دانشگاه نشان می‌ دهد که همچنان بخش عمده‌ای از درآمد دانشگاه از طریق وقف و خیریه است.
دانشگاه استنفورد نیز در سال ۱۸۸۵ توسط «للاند و جین استنفورد» برای یادبود تنها فرزند درگذشته‌ شان ایجاد شد. استفورد در همان سال ‌های اول عمرِ خود به دلیل زلزله‌ ی سن خوزه (۱۹۰۶) آسیب‌ هایی جدی دید، اما همین فرهنگ وقف منجر به بازسازی و احیاء آن شد. اصلی ‌ترین درآمد استنفورد در زمان حاضر نیز از دارایی ‌هایش است (۲۱ ٪) که منشاء خیریه‌ ای دارد و سالیانه حدود ۶٪ از درآمد را نیز از طریق هدیه‌ ها و خیریه‌ های مستقیم کسب می‌کند.

نوشیروانی و وقف علمی

سید حسین فلاح معروف به نوشیروانی بازرگان و نیکوکار ایرانی بود؛ که بنا به قولی چهار پنجم از ثروت خود را در جهت امور خیریه و ارتقاء سطح بهداشت، رفاه، آموزش و امور مذهبی مردم هزینه نموده است. در فهرست طولانی موقوفات او از دبستان تا پرورشگاه، آموزشگاه فنی، انستیتو تکنولوژی و بیمارستان وجود دارد. او حتی زمین اداره آموزش و پرورش وقت بابل را نیز هدیه داده است.
وقف علمی تنها اهداء پول نیست، بلکه به همراه خود اجتماعی شدن، بومی ‌سازی و تعمیق توسعه علم و فناوری را در جامعه ‌ی میزبان به همراه دارد. نیکوکاران علمی و فناوری بیش از آنکه با پول و دارایی زمینه ‌های توسعه را ایجاد کنند، به اتکاء سرمایه اجتماعی خود، حساسیت اجتماعی نسبت به موضوع ایجاد کرده، زمینه‌ سازی ‌های لازم برای حفظ و مراقبت پیوسته‌ ی اجتماعی از میراث خود را فراهم می ‌آورند.

شاید دیگر زمان آن رسیده است که وقف و نیکوکاری به سمت ایجاد نهادهای مولد علم و فناوری تغییر مسیر یابد. شاید جامعه به آن بلوغی رسیده است که نیکوکاری‌ ها دانشگاه و نهادهای علمی را مخاطب خود قرار دهند و شاید بیش از «مصلی‌نژاد» ها و «افشار» ها برای تغییرات جدی و عمیق مورد نیاز باشد.

       نویسنده: امیر ناظمی عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *