سطح آمادگی فناوری – قسمت چهارم

طبقه ‌بندی فناوري

طبقه ‌بندی فناوری

فناوری ‌ها از لحاظ نگرش دارای تقسیم ‌بندی متفاوت هستند که عبارت است از:

الف) براساس پیچیدگی و سرعت تغییر

  1. فناوری پیشرفته

فناوری پیشرفته یا اصطلاحاٌ «Hig-Tech » عرصه گوناگونی از صنایع، از بیوتکنیک تا تجهیزات ارتباطی، ماشین‌ های پردازشگر، تجهیزات پزشکی، ابزارآلات الکترونیکی و … را شامل می‌ شود. اهمیت فناوری پیشرفته را می‌ توان در نقش چشمگیر آن و احیای صنایع و مزیت‌ های رقابتی حاصل از به‌ کارگیری آن ها در صنایع مختلف دانست. به‌ کارگیری این فناوری‌ ها سبب افزایش بهره‌ وری اقشار مختلف، از کارگر تا مدیر در عرصه‌ های مختلف صنعتی و خدماتی خواهد شد. صنایع برخوردار از فناوری پیشرفته دارای ویژگی‌ های خاصی هستند، از جمله:

  • تحصیلات بالا در بین کارکنان
  • سهم بالای هزینه‌ های تحقیق و توسعه
  • حضور موثر در رقابت‌ های بین‌المللی
  • بهره‌ وری و ارزش افزوده‌ ی بالا
  • دانش بر و سرمایه‌ بر
  1. فناوری سطح میانه

مجموعه‌ ای از فناوری‌ ها که در بین فناوری‌ های پیشرفته و سطح پایین قرار دارند، غالباٌ به فناوری‌ های بالغ و جا افتاده اطلاق می‌ شود.

  1. فناوری سطح پایین

به فناوری‌ هایی اطلاق می‌ شود که در بخش بزرگ‌ تری از جامعه نفوذ یافته‌ اند. فناوری سطح پایین توسط صنایع با خصوصیات زیر مورد استفاده قرار می‌ گیرد:

  • افراد با سطح آموزش یا مهارت پایین را به‌کار می‌ گیرند.
  • از عملیات دستی یا نیمه‌ خودکار استفاده می‌ کنند.
  • سطح پایینی از هزینه‌ های تحقیقات را به خود اختصاص می‌ دهند.
  • پایه‌ی فناوری مورد استفاده در آنها ثابت و یا با تغییر اندک است.
  • کالاهایی را اغلب تولید می‌ کند که نیازهای اساسی مانند غذا، لباس، مسکن و خدمات را در بر می‌ گیرد.

ب) براساس تناسب با شرایط

  1. فناوری مناسب

فناوری مناسب برای تعیین یک تطبیق خوب بین فناوری مورد استفاده و منابع لازم برای استفاده‌ ی بهینه اطلاق می‌ شود. فناوری مناسب می‌ تواند در هر یک از سطوح پایین، میانه و یا پیشرفته باشد. چالش مهم پیشروی کشورهای در حال توسعه‌ ی این است که می‌ خواهند فناوری‌ هایی را انتقال دهند که در بیشتر کشورهای صنعتی به‌کار گرفته شده است. این کشورها ممکن است دست به انتقال فناوری‌ های سطح برتر بزنند. در حالی که فناوری‌ های سطح میانه ممکن است موثر واقع شود، بهره‌ گیری از سطوح مناسب فناوری‌ منجر به استفاده از منابع انسانی و کارایی تولید خواهد شد.

  1. فناوری نامناسب:

فناوری نامناسب در مقابل فناوری مناسب به‌کار برده می‌ شود. به‌ عبارت دیگر، بهره‌ گیری از سطوح نامناسب فناوری، منجر به استفاده از منابع انسانی و کارایی و اثربخش تولید نخواهد شد.

ج) براساس اهمیت

  1. فناوری حیاتی

فناوری‌ هایی که به نظر می رسند تاثیر بلند مدت و مهمی بر امنیت و سعادت یک کشور داشته باشند، فناوری‌ های حیاتی آن کشور محسوب می‌ شوند.

  1. کلیدی

فناوری‌ های کلیدی آنهایی هستند که تاثیر شدیدی بر ارزش افزوده‌ ی حاصل از عملکرد، هزینه و کیفیت دارند. فناوری‌ های کلیدی به بنگاه‌ ها فرصت می‌ دهند که جایگاهی انحصاری در فرآیند و محصول کسب کنند و علاوه بر آن، برای موفقیت بنگاه ضروری هستند. این فناوری‌ ها از نظر منحنی عمر، در مرحله‌ ی رشد قرار می‌ گیرند و تاثیر عمده‌ ای بر جایگاه رقابتی بنگاه دارند.

  1. متعارف

فناوری‌ هایی هستند که حوزه کاربرد آن ها، از گذشته شروع شده است و تا زمان حال ادامه می‌ یابد و در اکثر کشورها دارای تعریف مشخصی هستند.

د) براساس حوزه‌ ی کاربرد

فناوری‌ ها بر اساس حوزه کاربرد به دو دسته تقسیم می‌ شوند:

فناوری محصول: فناوری است که مستقیماٌ در کارکردها و عملکردهای محصول تاثیر می‌ گذارد. فناوری‌ های محصولی به عنوان جزئی از محصول محسوب می‌ شوند و برای کاربر نهایی محصول، این فناوری‌ ها قابل مشاهده‌ اند. مانند فناوری ترمز ABS در خودرو.

فناوری فرایند: فناوری است که در فرایندهای تولید و ارایه‌ ی محصول مورد استفاده قرار می‌ گیرد و به صورت غیرمستقیم در کارکردها و عملکردهای محصول تاثیر‌گذار است، مانند فناوری تولید روباتیک.

هـ) براساس عمر

  1. فناوری نوظهور

فناوری است که هنوز کاملاً تجاری نشده و احتمال می‌ رود حدوداً در پنج سال آینده تجاری شود. فناوری نوظهور ممکن است در زمان حال مورد استفاده‌ ی محدود باشد، ولی انتظار می‌ رود که استفاده از آن شدیداً افزایش یابد. مهندسی ژنتیک، فناوری نانو و ابررسانه‌ ها، نمونه‌ هایی از فناوری‌ های نوظهور هستند.

  1. فناوری موجود

فناوری موجود خود به سه دسته  تقسیم می شود:

  • «فناوری در حال» رشد که مراحل ابتدایی خود را طی می‌کند.
  • « فناوری بالغ» که به مرحله تجاری رسیده است و در غالب محصولات و خدمات متجلّی می‌ شود.
  • « فناوری منسوخ شده» که در اواخر چرخه‌ ی عمر خود قرار دارد.

و) براساس سطح کاربرد

فناوری عام، پشتیبان و یا توانمندساز:

فناوری است که در گستره‌ ی وسیع‌ تری از فرآیندها و محصولات مورد استفاده قرار می‌ گیرد، مانند فناوری IT.

فناوری ویژه:

فناوری است که برای کسب کاربرد خاص و ویژه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ز) براساس نحوه‌ی بروز

  1. فناوری ضمنی

فناوری است که به آسانی قابل بیان نیست و هیچ روش یکسانی برای تشریح یا عرضه‌ ی آن به عموم مردم وجود ندارد. این نوع فناوری معمولاً مبتنی بر تجربه ‌است و از این رو، در ذهن توسعه‌ دهندگان آن باقی می‌ ماند.

  1. فناوری صریح

فناوری است که تاثیر صریحی بر شیوه‌ی تولید محصولات یا عرضه‌ ی خدمات داشته باشد.

سطوح فناوری

 بر حسب کاربردی که فناوری‌ های مختلف دارند، می‌ توان آنها را به صورت سلسله‌ مراتبی در سطح مختلف دسته‌ بندی کرد. به عبارت دیگر، می‌ توان برای ارزیابی فناوری‌ های مختلف مقیاسی تعریف کرد که در پایان آن، فعالیت‌ های علمی و تکراری و در بالای آن، فعالیت‌ های علمی پیچیده و مجرد قرار داشته باشد. مثلاً سطح اول این مراتب به راه‌ حل‌ های تکراری، شامل انتخاب گزینه‌ های ساده مربوط است که عموماً توسط صنعت‌ کاران به کار بسته می‌ شود. خروجی انتشاراتی این سطح، حداکثر مطلبی در یک مجله‌ ی تجاری است. این سطح در واقع حاشیه‌ ی پایینی فناوری است. در مقابل، سطح ششم به دانش جدید، سیستم‌ های پیچیده، ابزارهای پیشرفته‌ ی اندازه‌گیری و تحلیل، قدرت تفکر مجرد و اهداف عالی فناوری مربوط است. این سطح در واقع سطح «فناوری پیشرفته» است که به مهندسان و دانشوران با اعتبار بین‌المللی نیاز دارد و خروجی انتشاراتی آن در حد ژورنال‌ های معتبر علمی و گاهی در حدی است که می‌ تواند به تالیف یک کتاب دانشگاهی منجر شود.

جدول (۱) سلسله مراتب مشابهی را با ۵ سطح نشان می‌دهد. منظور از کارکنان کلیدی، آنهایی است که اثربخشی فناوری به آنها بستگی دارد.

طبقه ‌بندی فناوری

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *